شوق روح از هيچ عاصى اهل اسلام يا منافق يا كافر توبه قبول نيست زيرا كه اين از قبيل ايمان ياس است و آن سود ندارد لقوله فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا و در انوار گفته كه حق تعالى تسويه فرمود ميان آن كسى كه تسويف توبه كند تا حضور موت از فسقه و كفار و ميان آن كسى كه بر كفر ميرود در نفى توبه به جهت مبالغه در عدم اعتداد بتوبه در اين حالت گوئيا چنين گفته كه توبة هؤلاء و عدم توبة هؤلاء سواء و گويند مراد به لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ عصاة مؤمنانند و به * ( لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ ) * منافقانند به جهت تضاعف كفر ايشان و بدى اعمال ايشان و به * ( الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ ) * اهل شرك و كفر و در مجمع آورده كه اجماع اهل تفسير بر آنست كه اين آيه متناول عصاة اهل اسلام است الا ربيع كه قايلست به آنكه در شان منافقانست و اين صحيح نيست زيرا كه منافقان از جمله كفارند و كفار مبين شدند بقوله * ( وَلَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ ) * چه معنى آن اينست كه ( ليست التوبة ايضا للذين يموتون على الكفر ثم يندمون بعد الموت ) و عدم قبول توبه در حال ياس از آن با آنكه از جمله حياتست به جهت آنكه بنده در اين وقت ملجا است بفعل حسنات و ترك قبائح پس خارج باشد از حد تكليف زيرا كه در اين حال مستحق مدح و ذم نيست و هر گاه تكليف از او مرتفع باشد توبه از او صحيح نباشد و لهذا اهل آخرت مكلف نخواهند بود و توبهء ايشان غير مقبول * ( أُولئِكَ ) * آن گروه يعنى مطلق عصاة كه در حين موت توبه كنند و كافران * ( أَعْتَدْنا لَهُمْ ) * آماده ساخته‌ايم براى ايشان در آخرت بمحض عدل * ( عَذاباً أَلِيماً ) * عذابى دردناك يعنى خلق عذاب كرده‌ايم براى ايشان و يا نظر بعدل خود واجب گردانيده‌ايم دخول ايشان را به آتش دوزخ در مجمع آورده كه نزد بعضى اولئك اشارت است به * ( الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ ) * زيرا كه ايشان اقربند به عذاب اليم از * ( لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ ) * و يا معنى آنست كه اگر خواهيم باعصاة اهل ايمان بعدل معامله كنيم و ايشان را معذب سازيم و يا عفو كنيم ايشان را بفضل و فايده اين قول اعلام ايشان باشد به آنچه مستحق آن باشند از عذاب و نكال و اگر مراد غير عصاة مسلمين باشد معنى آنست كه البته ايشان را به عذاب اليم گرفتار گردانيم چه كريمهء وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ متناول مشيت نيست مگر نسبت باهل كباير مسلم كه قبل از توبه فوت شده باشند زيرا كه مطيع و تائب از تحت عذاب خارجند چه خلاف نيست در آنكه حقتعالى مؤمنان اهل طاعت را عذاب نكند و نه تايبان ايشان را او كافر نيز از مشيت خارجست زيرا كه باتفاق حق تعالى اهل كفر را نيامرزد پس در تحت مشيت باقى نماند مگر مؤمن موحد كه مرتكب كبيره شده باشد و نزد ربيع اين آيه منسوخ است به آيه وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ زيرا كه اين حكمى است از حقتعالى